บทนำสู่พฤติกรรมฉ้อโกงและอาชญากรรมทางธุรกิจ
ยินดีต้อนรับ! ในส่วนนี้ของการศึกษากฎหมายธุรกิจและองค์กร (LW) เราจะมาสำรวจกรอบกฎหมายที่ออกแบบมาเพื่อป้องปราม ตรวจจับ และลงโทษพฤติกรรมฉ้อโกงและอาชญากรรมภายในบริษัทและตลาดการเงิน ในฐานะผู้ประกอบวิชาชีพด้านการเงิน การทำความเข้าใจความผิดเหล่านี้ หน้าที่ในการบริหารความเสี่ยง และการควบคุมการปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ ถือเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งในการปกป้ององค์กรและรักษาความเชื่อมั่นของสาธารณชน
1. การใช้ข้อมูลภายใน (Insider Dealing)
การใช้ข้อมูลภายใน เกิดขึ้นเมื่อใครบางคนใช้ข้อมูลที่ยังไม่เปิดเผยต่อสาธารณะและมีผลต่อราคา ในการซื้อขายหลักทรัพย์ที่เข้าข่าย (หรือชักชวนให้บุคคลอื่นซื้อขาย) โดยมุ่งหวังที่จะสร้างความได้เปรียบทางการเงินอย่างไม่เป็นธรรม
อะไรที่นับว่าเป็นข้อมูลภายใน (Inside Information)?
การที่จะเข้าข่ายเป็นข้อมูลภายใน ความรู้นั้นจะต้อง:
- มีความเฉพาะเจาะจงหรือชัดเจน: เป็นข้อมูลที่เกินกว่าข่าวลือเลื่อนลอยหรือการคาดเดาทั่วไปในตลาด
- ไม่ใช่ข้อมูลที่เผยแพร่ต่อสาธารณะ: ยังไม่ได้รับการเผยแพร่หรือประกาศผ่านช่องทางข้อมูลตามกฎระเบียบที่ได้รับความเห็นชอบ
- มีผลต่อราคา: หากเปิดเผยต่อสาธารณะ มีแนวโน้มที่จะส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อราคาหรือมูลค่าของหลักทรัพย์ที่เกี่ยวข้อง
ความผิดหลักและข้อต่อสู้
ภายใต้กฎระเบียบด้านบริษัทและหลักทรัพย์ มีรูปแบบหลัก 3 ประการของการใช้ข้อมูลภายใน:
- การซื้อขาย (Dealing): การได้มาหรือจำหน่ายไปซึ่งหลักทรัพย์ที่ได้รับผลกระทบทางราคาโดยใช้ข้อมูลภายใน
- การชักชวน (Encouraging): การชักชวนหรือแนะนำให้บุคคลอื่นซื้อขายหลักทรัพย์ที่ได้รับผลกระทบทางราคาในขณะที่ตนเองครอบครองข้อมูลภายใน
- การเปิดเผย (Disclosure): การเปิดเผยข้อมูลภายในแก่บุคคลอื่น เว้นแต่เป็นการปฏิบัติหน้าที่ตามปกติของการจ้างงาน ตำแหน่งหน้าที่ หรือวิชาชีพ
ข้อต่อสู้ทั่วไป ได้แก่ การแสดงให้เห็นว่าบุคคลนั้นไม่ได้คาดหวังว่าการซื้อขายจะก่อให้เกิดกำไรหรือหลีกเลี่ยงการขาดทุน เชื่อโดยสุจริตว่าข้อมูลดังกล่าวเป็นที่รับรู้กันอย่างกว้างขวางแล้ว หรือมีความจำเป็นต้องเข้าทำธุรกรรมนั้นอยู่แล้ว (เช่น ภายใต้ภาระผูกพันตามสัญญาที่มีอยู่ก่อนแล้ว)
2. การกระทำอันไม่เป็นธรรมในตลาด (Market Abuse)
การกระทำอันไม่เป็นธรรมในตลาด เป็นความผิดทางแพ่งหรือทางกฎระเบียบที่มีขอบเขตกว้างกว่า ซึ่งบั่นทอนความซื่อตรง โปร่งใส และความเชื่อมั่นของผู้ลงทุนในตลาด แม้ว่าการใช้ข้อมูลภายในจะเกี่ยวข้องกับการซื้อขายโดยใช้ข้อมูลลับ แต่การกระทำอันไม่เป็นธรรมในตลาดยังครอบคลุมถึงพฤติกรรมการบิดเบือนและการปั่นป่วนทั่วทั้งตลาดการเงินอีกด้วย
รูปแบบสำคัญของการกระทำอันไม่เป็นธรรมในตลาด
- การเปิดเผยข้อมูลที่ไม่เหมาะสม: การเปิดเผยข้อมูลภายในนอกเหนือจากการปฏิบัติหน้าที่ตามวิชาชีพปกติ
- การทำธุรกรรมเชิงบิดเบือน: การส่งคำสั่งซื้อขายหรือดำเนินการซื้อขายที่สร้างภาพลวงตาหรือทำให้เข้าใจผิดเกี่ยวกับอุปทาน อุปสงค์ หรือราคาของตราสารทางการเงิน
- การใช้กลไกหลอกลวง: การใช้กลไกสมมติหรือแผนการหลอกลวงในการซื้อขายหลักทรัพย์
- การเผยแพร่ข้อมูลเท็จหรือข้อมูลที่ทำให้เข้าใจผิด: การแพร่กระจายข่าวลือหรือข้อมูลเท็จผ่านสื่อหรือช่องทางออนไลน์เพื่อบิดเบือนราคาตลาด
- การทำให้ตลาดผิดธรรมชาติ: การกระทำพฤติกรรมที่รบกวนการทำงานปกติของกลไกการซื้อขาย หรือกำหนดราคาให้อยู่ในระดับที่ผิดธรรมชาติ
3. การฟอกเงินและการควบคุมการปฏิบัติตามกฎเกณฑ์
การฟอกเงิน คือกระบวนการปกปิดแหล่งที่มาของเงินที่ได้มาโดยผิดกฎหมายเพื่อให้ดูเหมือนว่าถูกต้องตามกฎหมาย
3 ขั้นตอนของการฟอกเงิน
1. การนำเงินเข้าสู่ระบบ (Placement): การนำรายได้จากอาชญากรรมเข้าสู่ระบบการเงิน (เช่น การฝากเงินสดเข้าบัญชีธนาคาร)
2. การแยกย้าย (Layering): การโอนเงินผ่านธุรกรรมและการโอนที่ซับซ้อนข้ามเขตอำนาจศาลต่างๆ เพื่อปกปิดแหล่งที่มาของเงิน
3. การบูรณาการ (Integration): การนำเงินที่ฟอกแล้วกลับเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจในฐานะเงินทุนทางธุรกิจหรือทรัพย์สินส่วนบุคคลที่ดูเหมือนถูกต้องตามกฎหมาย
ความผิดสำคัญ
- การปกปิด การโอน หรือการแปลงสภาพ: การช่วยเหลือในการซ่อนเร้นหรือเคลื่อนย้ายทรัพย์สินที่ได้จากอาชญากรรม
- การไม่รายงาน: การไม่รายงานการฟอกเงินที่ทราบหรือสงสัยต่อ เจ้าหน้าที่รายงานการฟอกเงิน (MLRO) ขององค์กร หรือหน่วยข่าวกรองทางการเงินที่เกี่ยวข้อง
- การให้ข้อมูลแก่ผู้กระทำผิด (Tipping off): การแจ้งให้ผู้อื่นทราบว่ามีรายงานข้อสงสัยไปแล้วหรือกำลังมีการสอบสวนอยู่ ซึ่งทำให้การไต่สวนเสียหาย
นโยบาย ขั้นตอนปฏิบัติ และการควบคุมภายใน
ธุรกิจที่อยู่ภายใต้กฎระเบียบป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินต้องมีกรอบการปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ที่เข้มแข็ง ซึ่งรวมถึง:
- แนวปฏิบัติด้านการบริหารความเสี่ยง: การประเมินความเสี่ยงด้านลูกค้าและเขตอำนาจศาลก่อนและระหว่างความสัมพันธ์ทางธุรกิจ
- การตรวจสอบเพื่อทราบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้า (CDD): การตรวจสอบตัวตนของลูกค้าและการระบุตัวตนของผู้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงก่อนสร้างความสัมพันธ์ทางธุรกิจ
- การพึ่งพาบุคคลภายนอก: การพึ่งพาบุคคลภายนอกในการทำ CDD ภายใต้เงื่อนไขที่เข้มงวดเท่านั้น โดยยังคงต้องรับผิดชอบสูงสุดต่อการปฏิบัติตามกฎเกณฑ์
- การจัดเก็บเอกสารหลักฐาน: การเก็บรักษาบันทึกธุรกรรมและหลักฐานการตรวจสอบตัวตนตามระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด
- การติดตามและการสื่อสารภายใน: การประเมินประสิทธิผลของการควบคุมอย่างสม่ำเสมอ การจัดการสายการรายงานการปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ และการฝึกอบรมพนักงานเกี่ยวกับภาระหน้าที่ด้านการป้องกันการฟอกเงิน
4. การติดสินบน (Bribery)
การติดสินบน เกี่ยวข้องกับการเสนอ การให้ การรับ หรือการเรียกร้องผลประโยชน์ที่ไม่ชอบเพื่อจูงใจพฤติกรรมทางการค้าหรือสาธารณะของบุคคลใดบุคคลหนึ่ง
ความผิดฐานติดสินบนที่ควบคุมโดยทั่วไป
1. การเสนอ สัญญาว่าจะให้ หรือการให้สินบน: มุ่งหมายเพื่อชักจูงให้เกิดการปฏิบัติหน้าที่ที่เกี่ยวข้องอย่างไม่ถูกต้อง
2. การเรียกร้อง ตกลงที่จะรับ หรือการรับสินบน: การปฏิบัติหน้าที่อย่างไม่ถูกต้องเพื่อแลกกับผลประโยชน์
3. การติดสินบนเจ้าหน้าที่รัฐต่างชาติ: การให้ผลประโยชน์แก่เจ้าหน้าที่ในต่างประเทศเพื่อให้ได้มาหรือรักษาไว้ซึ่งธุรกิจ
4. ความล้มเหลวขององค์กรในการป้องกันการติดสินบน: การกำหนดความรับผิดของนิติบุคคลเชิงพาณิชย์เมื่อมีบุคคลที่เกี่ยวข้องติดสินบนผู้อื่นในนามขององค์กร ข้อต่อสู้หลักตามกฎหมายคือการพิสูจน์ว่าองค์กรได้จัดให้มี มาตรการป้องกันที่เหมาะสม (adequate prevention procedures)
5. ความรับผิดทางอาญาของนิติบุคคล: การเลี่ยงภาษีและการฉ้อโกง
กฎหมายยุคใหม่กำหนดมาตรฐานที่เข้มงวดแก่องค์กรเชิงพาณิชย์เพื่อให้มั่นใจว่าตัวแทนของตนจะไม่สนับสนุนอาชญากรรมทางเศรษฐกิจ
ความล้มเหลวในการป้องกันการสนับสนุนการเลี่ยงภาษี
นิติบุคคล (เรียกว่า องค์กรที่เกี่ยวข้อง (relevant body) ซึ่งครอบคลุมถึงบริษัทและห้างหุ้นส่วน) อาจต้องรับผิดทางอาญาหากบุคคลที่มีความเกี่ยวข้อง (เช่น พนักงานหรือตัวแทน) สนับสนุนการเลี่ยงภาษีของบุคคลภายนอกในทางอาญา องค์กรจะพ้นความรับผิดได้ก็ต่อเมื่อสามารถพิสูจน์ได้ว่าตนมี มาตรการป้องกันตามสมควร (reasonable prevention procedures) เพื่อป้องกันการสนับสนุนดังกล่าว
ความล้มเหลวในการป้องกันการฉ้อโกง
ในทำนองเดียวกัน ระบอบกฎหมายกำหนดให้องค์กรที่เกี่ยวข้องต้องรับผิดทางอาญาเมื่อบุคคลที่มีความเกี่ยวข้องกระทำความผิดฐานฉ้อโกงที่ระบุไว้โดยมีเจตนาเพื่อให้เป็นประโยชน์แก่องค์กรหรือลูกค้าขององค์กร องค์กรต้องนำมาตรการควบคุมเพื่อต่อต้านการฉ้อโกงที่สมเหตุสมผลและอิงตามความเสี่ยงมาใช้เพื่อเป็นข้อต่อสู้ที่สมบูรณ์
6. การฉ้อโกงและการบริหารงานโดยมิชอบ (Fraudulent and Wrongful Trading)
ในระหว่างการดำเนินงาน การจัดการ หรือการชำระบัญชีของบริษัทที่มีหนี้สินล้นพ้นตัว กรรมการและผู้จัดการต้องปฏิบัติตามกฎหมายต่อเจ้าหนี้
การฉ้อโกง (Fraudulent Trading)
- คำนิยาม: การดำเนินธุรกิจโดยมี เจตนาฉ้อโกงเจ้าหนี้ หรือเพื่อวัตถุประสงค์ในการฉ้อโกงอื่นใด
- มาตรฐานการพิสูจน์: สูง เนื่องจากต้องพิสูจน์ให้เห็นถึงความไม่ซื่อสัตย์และเจตนาที่แท้จริง
- ลักษณะความรับผิด: มีทั้งความรับผิดทางแพ่ง (การชำระเงินส่วนตัวเข้ากองทรัพย์สินของบริษัท) และ ความผิดทางอาญา
- ผู้ที่ต้องรับผิด: บุคคลใดก็ตามที่มีส่วนรู้เห็นในการดำเนินธุรกิจในลักษณะดังกล่าว
การบริหารงานโดยมิชอบ (Wrongful Trading)
- คำนิยาม: การดำเนินธุรกิจต่อไปในขณะที่กรรมการรู้ หรือควรจะได้ข้อสรุปแล้วว่า บริษัทไม่มีโอกาสอันสมควรที่จะหลีกเลี่ยงการชำระบัญชีเนื่องจากมีหนี้สินล้นพ้นตัวได้เลย
- มาตรฐานการพิสูจน์: การทดสอบความสามารถทั้งในเชิงภาวะวิสัยและอัตวิสัย: สิ่งที่กรรมการผู้มีความขยันหมั่นเพียรตามสมควรจะรู้และกระทำ
- ลักษณะความรับผิด: ทางแพ่งเท่านั้น (คำสั่งศาลให้ร่วมรับผิดชดใช้หนี้สินของบริษัทเป็นการส่วนตัว)
- ผู้ที่ต้องรับผิด: กรรมการและกรรมการเงา (shadow directors) เท่านั้น
- ข้อต่อสู้: การพิสูจน์ว่าหลังจากตระหนักถึงสถานการณ์ที่สิ้นหวังของบริษัทแล้ว กรรมการได้ดำเนินการทุกขั้นตอนเท่าที่เป็นไปได้เพื่อลดความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นกับเจ้าหนี้
ตารางสรุปเปรียบเทียบ: การฉ้อโกง vs การบริหารงานโดยมิชอบ
การฉ้อโกง (Fraudulent Trading):
- องค์ประกอบทางจิตใจ: ต้องมีเจตนาทุจริตอย่างแท้จริง
- ลักษณะ: ความผิดทางอาญาและความรับผิดทางแพ่ง
- ขอบเขต: บุคคลใดก็ตามที่มีส่วนรู้เห็น
การบริหารงานโดยมิชอบ (Wrongful Trading):
- องค์ประกอบทางจิตใจ: ประมาทเลินเล่อ/ไม่ใช้ทักษะและความระมัดระวังตามสมควร โดยไม่ต้องมีเจตนาทุจริต
- ลักษณะ: การเยียวยาทางแพ่งเท่านั้น
- ขอบเขต: กรรมการและกรรมการเงาเท่านั้น