ยินดีต้อนรับสู่โลกของระบบประเมินภาษีด้วยตนเอง (Self-Assessment)!
สวัสดี! หากคุณเคยสงสัยว่ารัฐบาลสหราชอาณาจักรเก็บภาษีจากผู้คนและบริษัทนับล้านได้อย่างไรโดยไม่ต้องมานั่งตรวจบัญชีธนาคารของทุกคนทุกวัน คุณมาถูกที่แล้วครับ บทนี้เป็นเรื่องเกี่ยวกับ ระบบการประเมินตนเองและการยื่นแบบแสดงรายการภาษี (systems for self-assessment and the making of returns) ซึ่งเป็นกรอบการทำงานที่ภาระตกอยู่กับผู้เสียภาษี (ทั้งบุคคลธรรมดาและบริษัท) ในการแจ้งรายได้หรือกำไรของตนอย่างถูกต้องต่อ HM Revenue & Customs (HMRC)
HMRC ดำเนินการตามหลักการที่ว่า: "คุณบอกเรามาว่าคุณมีรายได้เท่าไหร่และคำนวณภาษีที่คุณค้างชำระ แล้วเรามีอำนาจในการตรวจสอบว่าคุณทำถูกต้องหรือไม่" เรามาค่อยๆ ย่อยกฎระเบียบ วันครบกำหนดการยื่นแบบ กลไกการชำระเงิน และค่าปรับต่างๆ ให้เป็นเรื่องง่าย ทั้งสำหรับบุคคลธรรมดาและบริษัทกันครับ
1. ระบบประเมินตนเองสำหรับบุคคลธรรมดา (Self-Assessment for Individuals)
ไม่ใช่ทุกคนที่ต้องกรอกแบบแสดงรายการภาษีบุคคลธรรมดา หากบุคคลธรรมดาเป็นพนักงานและภาษีทั้งหมดถูกหัก ณ ที่จ่ายผ่านระบบ PAYE เรียบร้อยแล้ว โดยทั่วไปก็ไม่จำเป็นต้องยื่นแบบ อย่างไรก็ตาม บุคคลธรรมดา ต้องแจ้งให้ HMRC ทราบ ถึงภาระหน้าที่ทางภาษี หากมีรายได้ที่ยังไม่เสียภาษี (เช่น กำไรจากการค้าของอาชีพอิสระ รายได้จากค่าเช่า หรือรายได้จากเงินออม/เงินปันผลที่ยังไม่เสียภาษี) หรือมีกำไรจากส่วนต่างราคาหลักทรัพย์ที่ต้องเสียภาษี (chargeable capital gains)
วันครบกำหนดการแจ้ง: ภายในวันที่ 5 ตุลาคม หลังสิ้นสุดปีภาษี ตัวอย่างเช่น สำหรับแหล่งรายได้ใหม่ที่เกิดขึ้นในปีภาษี 2025-26 (สิ้นสุดวันที่ 5 เมษายน 2026) จะต้องแจ้งให้ HMRC ทราบภายในวันที่ 5 ตุลาคม 2026
วันครบกำหนดการยื่นแบบสำหรับบุคคลธรรมดา
ปีภาษีของบุคคลธรรมดาในสหราชอาณาจักรเริ่มต้นตั้งแต่วันที่ 6 เมษายน ถึง 5 เมษายน การยื่นแบบแสดงรายการสามารถทำได้ในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่งจากสองรูปแบบดังนี้:
• ยื่นแบบกระดาษ: ต้องส่งภายในวันที่ 31 ตุลาคม หลังสิ้นสุดปีภาษี (เช่น 31 ตุลาคม 2026 สำหรับปีภาษี 2025-26)
• ยื่นแบบอิเล็กทรอนิกส์ (ออนไลน์): ต้องส่งภายในวันที่ 31 มกราคม หลังสิ้นสุดปีภาษี (เช่น 31 มกราคม 2027 สำหรับปีภาษี 2025-26)
• หาก HMRC ออกหนังสือแจ้งให้ยื่นแบบหลังวันที่ 31 กรกฎาคมหลังสิ้นสุดปีภาษี วันครบกำหนดจะเป็นสามเดือนนับจากวันที่ออกหนังสือแจ้งดังกล่าว
การจ่ายภาษีล่วงหน้า (Payments on Account) และเงินจ่ายส่วนที่เหลือ (Balancing Payments)
บุคคลธรรมดาจะชำระภาษีเงินได้และ Class 4 NIC ผ่านการจ่ายภาษีล่วงหน้า (Payments on Account) เว้นแต่ภาระภาษีที่เกี่ยวข้องจากปีก่อนหน้าจะต่ำกว่า £1,000 หรืออย่างน้อย 80% ของภาระภาษีถูกหัก ณ ที่จ่ายผ่านระบบ PAYE ไปแล้ว
ในกรณีที่ต้องชำระ การจ่ายเงินจะมีโครงสร้างดังนี้:
• การจ่ายภาษีล่วงหน้างวดที่ 1 (1st Payment on Account): ครบกำหนดวันที่ 31 มกราคม ระหว่างปีภาษีนั้น (เช่น 31 มกราคม 2026 สำหรับปีภาษี 2025-26)
• การจ่ายภาษีล่วงหน้างวดที่ 2 (2nd Payment on Account): ครบกำหนดวันที่ 31 กรกฎาคม หลังสิ้นสุดปีภาษี (เช่น 31 กรกฎาคม 2026 สำหรับปีภาษี 2025-26)
• เงินจ่ายส่วนที่เหลือ (Balancing Payment): ครบกำหนดวันที่ 31 มกราคม หลังสิ้นสุดปีภาษี (เช่น 31 มกราคม 2027 สำหรับปีภาษี 2025-26) โดยภาษีกำไรจากส่วนต่างราคาหลักทรัพย์ (Capital Gains Tax) ก็ครบกำหนดชำระในวันนี้เช่นกัน
POA แต่ละงวดคำนวณจาก: \( \text{POA} = 0.5 \times (\text{Income Tax} + \text{Class 4 NIC from the prior year}) \)
2. ระบบประเมินตนเองสำหรับบริษัท (CTSA)
บริษัทต้องอยู่ภายใต้ ระบบการประเมินตนเองสำหรับภาษีนิติบุคคล (Corporation Tax Self-Assessment: CTSA) และต้องกรอกพร้อมยื่นแบบแสดงรายการภาษีของบริษัท (แบบฟอร์ม CT600)
วันครบกำหนดการยื่นแบบและ iXBRL
• วันครบกำหนดการยื่นแบบ: บริษัทต้องยื่นแบบแสดงรายการภาษีภายใน 12 เดือน นับจากวันสิ้นสุดรอบระยะเวลาบัญชี (หรือภายในสามเดือนหลังจากได้รับหนังสือแจ้งให้ยื่นแบบ หากเป็นวันหลัง)
• รูปแบบการยื่นแบบทางอิเล็กทรอนิกส์: แบบแสดงรายการภาษีของบริษัท งบการเงิน และการคำนวณภาษีต้องส่งทางออนไลน์โดยใช้ iXBRL (inline eXtensible Business Reporting Language) ซึ่งเป็นระบบแท็กรายงานมาตรฐานที่คอมพิวเตอร์สามารถอ่านได้
วันครบกำหนดชำระภาษีนิติบุคคล
วันครบกำหนดชำระภาษีนิติบุคคลขึ้นอยู่กับว่าบริษัทจัดอยู่ในประเภทบริษัทขนาดใหญ่หรือไม่:
• บริษัทขนาดเล็กและขนาดกลาง: ภาระภาษีทั้งหมดครบกำหนดชำระภายใน 9 เดือนกับอีก 1 วัน หลังสิ้นสุดรอบระยะเวลาบัญชี (เช่น สำหรับรอบระยะเวลาบัญชี 12 เดือนที่สิ้นสุดในวันที่ 31 ธันวาคม 2025 ภาษีจะครบกำหนดชำระในวันที่ 1 ตุลาคม 2026)
• บริษัทขนาดใหญ่: บริษัทจะถือเป็นบริษัทขนาดใหญ่หากกำไรที่ปรับปรุงแล้ว (augmented profits) เกินกว่าเกณฑ์กำไร (\(£1,500,000\) หารด้วย \(1 + N\) โดยที่ \(N\) คือจำนวนบริษัทที่เกี่ยวข้องกัน) บริษัทขนาดใหญ่ต้องชำระภาษีนิติบุคคลเป็น สี่งวดรายไตรมาส ตามภาระภาษีปีปัจจุบันที่ประมาณการไว้ สำหรับรอบระยะเวลาบัญชี 12 เดือน ค่างวดจะครบกำหนดชำระในวันที่ 14 ของเดือนที่ 7, 10, 13 และ 16 นับจากวันเริ่มต้นรอบระยะเวลาบัญชี
3. การแก้ไขเพิ่มเติม การเรียกร้องสิทธิ และการตรวจสอบการปฏิบัติตามกฎหมาย
การแก้ไขแบบแสดงรายการและการเรียกร้องสิทธิ
• การแก้ไขเพิ่มเติมแบบแสดงรายการ: ทั้งบุคคลธรรมดาและบริษัทสามารถแก้ไขเพิ่มเติมแบบแสดงรายการภาษีของตนได้ภายใน 12 เดือน นับจากวันครบกำหนดยื่นแบบตามกฎหมาย
• การขอผ่อนปรนเนื่องจากข้อผิดพลาดหรือการจ่ายภาษีเกิน (Error or Overpayment Relief): คำขอคืนภาษีที่ชำระไว้เกินอันเนื่องมาจากข้อผิดพลาดต้องยื่นภายใน 4 ปี นับจากวันสิ้นสุดของปีภาษี (สำหรับบุคคลธรรมดา) หรือรอบระยะเวลาบัญชี (สำหรับบริษัท) ที่เกี่ยวข้อง
การตรวจสอบการปฏิบัติตามกฎหมายของ HMRC (Enquiries)
HMRC อาจเปิดการตรวจสอบการปฏิบัติตามกฎหมายสำหรับแบบแสดงรายการภาษีใดๆ ก็ได้:
• หากยื่นแบบแสดงรายการตรงตามหรือก่อนวันครบกำหนดยื่นแบบตามกฎหมาย HMRC ต้องแจ้งเป็นลายลักษณ์อักษรเกี่ยวกับการตรวจสอบภายใน 12 เดือนนับจากวันที่ยื่นแบบจริง
• หากยื่นแบบแสดงรายการล่าช้า HMRC จะมีเวลาจนถึงวันสิ้นไตรมาส (quarter day) ถัดไปหลังจากการครบรอบ 1 ปีของวันที่ยื่นแบบจริง (วันสิ้นไตรมาส ได้แก่ วันที่ 31 มกราคม, 30 เมษายน, 31 กรกฎาคม และ 31 ตุลาคม)
• การกำหนดภาษีโดยเจ้าหน้าที่ (Determinations): หากผู้เสียภาษีไม่ยื่นแบบแสดงรายการ HMRC สามารถออก determination เพื่อประเมินภาษีที่ต้องชำระได้ Determination ไม่สามารถอุทธรณ์ได้โดยตรง แต่สามารถลบล้างได้ด้วยการยื่นแบบแสดงรายการภาษีที่แท้จริงเข้าไป
การอุทธรณ์และศาลชำนัญพิเศษ (Appeals and Tribunals)
หากผู้เสียภาษีไม่เห็นด้วยกับการตัดสินใจของ HMRC หรือหนังสือแจ้งปิดการตรวจสอบ (closure notice) จะต้องอุทธรณ์เป็นลายลักษณ์อักษรไปยัง HMRC ภายใน 30 วัน นับจากวันที่ในหนังสือแจ้ง หากข้อพิพาทไม่สามารถระงับร่วมกับ HMRC ได้ การอุทธรณ์จะได้รับการพิจารณาโดยระบบศาลภาษีอิสระ (tax tribunal system):
• ศาลชั้นต้น (First-tier Tribunal): พิจารณาคำอุทธรณ์จากผู้เสียภาษีเกี่ยวกับข้อเท็จจริงและการวินิจฉัยตามกฎหมายภาษี
• ศาลอุทธรณ์ (Upper Tribunal): พิจารณาคำอุทธรณ์ต่อคำตัดสินของ First-tier Tribunal ในประเด็นข้อกฎหมายเท่านั้น
4. การเก็บรักษาเอกสาร
ผู้เสียภาษีต้องเก็บรักษาเอกสารทางบัญชีและหลักฐานต่างๆ ไว้อย่างเพียงพอเพื่อจัดทำแบบแสดงรายการภาษีที่ครบถ้วนและถูกต้อง:
• บุคคลธรรมดาที่มีธุรกิจ / ผู้ประกอบอาชีพอิสระ: ต้องเก็บรักษาบันทึกข้อมูลไว้จนถึง 5 ปี นับจากวันที่ 31 มกราคมหลังสิ้นสุดปีภาษี
• บุคคลธรรมดาที่ไม่ได้ทำธุรกิจ: ต้องเก็บรักษาบันทึกข้อมูลไว้เป็นเวลา 1 ปี นับจากวันที่ 31 มกราคมหลังสิ้นสุดปีภาษี
• บริษัท: ต้องเก็บรักษาบันทึกข้อมูลไว้เป็นเวลา 6 ปี นับจากวันสิ้นสุดรอบระยะเวลาบัญชีที่เกี่ยวข้อง
5. ดอกเบี้ยและค่าปรับ
ค่าปรับจากการยื่นแบบล่าช้า (บุคคลธรรมดา)
• ล่าช้า 1 วัน: ปรับคงที่ £100
• ล่าช้า 3 เดือน: ปรับรายวัน £10 ต่อวัน (สูงสุดไม่เกิน 90 วัน หรือ £900)
• ล่าช้า 6 เดือน: ปรับเพิ่มอีก 5% ของภาระภาษี หรือ £300 (เลือกจำนวนที่สูงกว่า)
• ล่าช้า 12 เดือน: ปรับเพิ่มอีก 5% ของภาระภาษี หรือ £300 (เลือกจำนวนที่สูงกว่า)
ค่าปรับจากการจ่ายเงินล่าช้าและดอกเบี้ย
• ค่าปรับจากการจ่ายเงินล่าช้า (บุคคลธรรมดา): คิด 5% ของภาษีที่ยังไม่ได้ชำระเมื่อ ล่าช้า 30 วัน ปรับเพิ่มอีก 5% เมื่อ ล่าช้า 6 เดือน และปรับเพิ่มอีก 5% เมื่อ ล่าช้า 12 เดือน
• ดอกเบี้ย: HMRC จะคิดดอกเบี้ยการจ่ายล่าช้าบนยอดภาษีที่ยังค้างชำระนับตั้งแต่วันครบกำหนดจนถึงวันที่ชำระจริง ในทางกลับกัน HMRC จะจ่ายดอกเบี้ยคืนภาษี (repayment interest) ในกรณีที่มีการคืนภาษีให้แก่ผู้เสียภาษี
สรุปทบทวนอย่างรวดเร็ว
1. การยื่นแบบของบุคคลธรรมดา: 31 ตุลาคม (แบบกระดาษ), 31 มกราคม (ออนไลน์)
2. การชำระเงินของบุคคลธรรมดา: POA ในวันที่ 31 มกราคม และ 31 กรกฎาคม (งวดละ 50%), เงินจ่ายส่วนที่เหลือในวันที่ 31 มกราคม
3. การยื่นแบบของบริษัท: 12 เดือนหลังสิ้นสุดรอบระยะเวลาบัญชี โดยส่งในรูปแบบ iXBRL
4. การชำระเงินของบริษัท: 9 เดือนกับอีก 1 วันหลังสิ้นสุดรอบระยะเวลา (ขนาดเล็ก/กลาง) หรือจ่ายเป็นงวดรายไตรมาส (ขนาดใหญ่)
5. การเก็บรักษาเอกสาร: 1 ปีหลังวันครบกำหนดยื่นแบบ (บุคคลธรรมดาไม่ทำธุรกิจ), 5 ปีหลังวันครบกำหนดยื่นแบบ (บุคคลธรรมดาทำธุรกิจ), 6 ปีหลังสิ้นสุดรอบระยะเวลาบัญชี (บริษัท)
6. การอุทธรณ์: ภายใน 30 วันไปยัง HMRC จากนั้นจึงยื่นต่อศาล First-tier Tribunal