Narrating value creation and preservation

บทนำ: การบอกเล่าเรื่องราวทางธุรกิจ

ในโลกดิจิทัล งานด้านการเงินไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่การเก็บบันทึกข้อมูลย้อนหลังและการ "คำนวณตัวเลข" อีกต่อไปแล้ว ในปัจจุบัน ฝ่ายการเงินมีบทบาทสำคัญในการ บรรยายว่าองค์กรสร้างและรักษามูลค่าไว้อย่างไร ตามกาลเวลา การสื่อสารเรื่องมูลค่าจำเป็นต้องก้าวข้ามกำไรทางบัญชีในอดีต เพื่ออธิบายว่าองค์กรปกป้องสินทรัพย์ จัดการความสัมพันธ์กับผู้มีส่วนได้เสีย ปฏิบัติตนอย่างมีจริยธรรม และทำหน้าที่ในฐานะพลเมืองที่ดีของสังคมองค์กรอย่างไร

ภายใต้หลักสูตร CIMA การบรรยายการสร้างและการรักษามูลค่านั้นตั้งอยู่บน 3 เสาหลักที่สำคัญ ดังนี้:

• การกำกับดูแลกิจการ (Corporate governance): ระบบ วัตถุประสงค์ และหลักการที่ทำให้มั่นใจว่าองค์กรได้รับการชี้นำและควบคุมอย่างมีความรับผิดชอบ
• ความรับผิดชอบด้านจริยธรรม (Ethical responsibilities): มาตรฐานความซื่อสัตย์สุจริตและการปฏิบัติตนที่กำหนดไว้สำหรับทั้งองค์กรและผู้เชี่ยวชาญด้านการเงินแต่ละบุคคล
• ความรับผิดชอบต่อสังคมขององค์กร (Corporate social responsibility - CSR): วิธีการที่องค์กรมอบมูลค่าทางสังคมและสิ่งแวดล้อมควบคู่ไปกับผลตอบแทนทางการเงิน

1. เราหมายถึงอะไรเมื่อพูดว่า "มูลค่า" และ "การบรรยายมูลค่า"?

ในอดีต มูลค่ามักถูกมองผ่านมุมมองของกำไรของผู้ถือหุ้นในระยะสั้นเท่านั้น แต่องค์กรสมัยใหม่ตระหนักดีว่ามูลค่าครอบคลุมผู้มีส่วนได้เสียที่หลากหลายกว่ามาก ซึ่งรวมถึงลูกค้า พนักงาน ซัพพลายเออร์ หน่วยงานกำกับดูแล และชุมชน

การบรรยายมูลค่า (Narrating value) หมายถึง การสื่อสารว่าองค์กรจัดสรรทรัพยากรอย่างไรเพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ขององค์กร รักษาความยั่งยืนในระยะยาว และป้องกันไม่ให้เกิดการสูญเสียมูลค่า ทั้งนี้ เพื่อให้การบรรยายมูลค่ามีความน่าเชื่อถือ รายงานและการสื่อสารภายนอกจะต้องได้รับการสนับสนุนจากการกำกับดูแลที่ดี พฤติกรรมที่มีจริยธรรม และการรายงานที่โปร่งใส

2. วัตถุประสงค์และหลักการของการกำกับดูแลกิจการ

การกำกับดูแลกิจการ (Corporate governance) ถูกนิยามว่าเป็นระบบที่องค์กรใช้ในการชี้นำและควบคุม โดยเป็นการกำหนดกฎเกณฑ์ แนวปฏิบัติ และกระบวนการต่างๆ เพื่อสร้างสมดุลให้กับผลประโยชน์ของผู้มีส่วนได้เสียหลายๆ ฝ่ายของบริษัท

วัตถุประสงค์ของการกำกับดูแลกิจการ

วัตถุประสงค์หลักของการกำกับดูแลกิจการคือการสร้างความมั่นใจในการสร้างมูลค่าที่ยั่งยืนในระยะยาว โดย:

• การปกป้องผู้มีส่วนได้เสีย: พิทักษ์ผลประโยชน์ของผู้ถือหุ้น ผู้ให้กู้ พนักงาน และสาธารณชนในวงกว้าง
• การป้องกันการประพฤติมิชอบ: ลดความเสี่ยงของการทุจริตในองค์กร การบริหารงานที่ผิดพลาด และการล่มสลายทางการเงินผ่านการตรวจสอบและถ่วงดุลอำนาจ (checks and balances)
• การเสริมสร้างความไว้วางใจ: ยกระดับความเชื่อมั่นของตลาดและลดต้นทุนของเงินทุน โดยการสร้างความมั่นใจให้กับนักลงทุนว่าเงินทุนของพวกเขาจะได้รับการคุ้มครอง
• การนำทางทิศทางเชิงกลยุทธ์: มั่นใจได้ว่าคณะกรรมการบริษัทได้กำหนดเป้าหมายเชิงกลยุทธ์ที่ชัดเจนและสอดคล้องกับความคาดหวังด้านจริยธรรมและกฎระเบียบข้อบังคับ

หลักการสำคัญของการกำกับดูแลกิจการ

กรอบการกำกับดูแลที่มีประสิทธิผลทั่วโลกต่างมีหลักการสำคัญร่วมกัน ซึ่งฝ่ายการเงินมีส่วนช่วยในการนำไปปฏิบัติและบอกเล่าเรื่องราว ดังนี้:

• ความรับผิดชอบต่อหน้าที่ (Accountability): คณะกรรมการบริษัทต้องรับผิดชอบต่อการกระทำ การตัดสินใจ และผลการดำเนินงานของตน พร้อมทั้งต้องสามารถตอบคำถามและชี้แจงต่อผู้ถือหุ้นได้
• ความโปร่งใส (Transparency): การเปิดเผยข้อมูลในเรื่องที่มีสาระสำคัญทั้งหมดอย่างทันท่วงที ถูกต้อง และสมดุล รวมถึงผลการดำเนินงานทางการเงิน โครงสร้างการกำกับดูแล และความเสี่ยงต่างๆ
• ความเสมอภาคและความเป็นธรรม (Fairness): การปฏิบัติต่อผู้ถือหุ้นและผู้มีส่วนได้เสียหลักทุกคนอย่างเท่าเทียมและเป็นธรรม รวมถึงผู้ถือหุ้นส่วนน้อย
• ความรับผิดชอบ (Responsibility): การตระหนักถึงภาระผูกพันทางกฎหมาย ศีลธรรม และสังคมต่อชุมชนในวงกว้างและสิ่งแวดล้อม
• ความเป็นผู้นำและความเป็นอิสระ (Leadership and Independence): การรักษาโครงสร้างคณะกรรมการที่สมดุล โดยทั่วไปจะมีกรรมการที่ไม่เป็นผู้บริหาร (กรรมการอิสระ) เพื่อทำหน้าที่ตั้งคำถามและทักท้วงฝ่ายบริหารอย่างเป็นกลางและตรงไปตรงมา

3. ความรับผิดชอบด้านจริยธรรมขององค์กรและรายบุคคล

มูลค่าไม่อาจรักษาไว้ได้หากปราศจากความไว้วางใจ และความไว้วางใจนั้นขึ้นอยู่กับพฤติกรรมทางจริยธรรมที่สม่ำเสมอ เมื่อต้องบรรยายมูลค่า ฝ่ายการเงินจะต้องแสดงให้เห็นว่าความสำเร็จขององค์กรเกิดขึ้นได้ด้วยแนวทางปฏิบัติที่มีจริยธรรม

ความรับผิดชอบด้านจริยธรรมระดับองค์กร

องค์กรมีพันธกรณีในการสร้างวัฒนธรรมองค์กรที่ให้คุณค่าต่อความซื่อสัตย์สุจริตมากกว่าผลประโยชน์ระยะสั้น ซึ่งรวมถึง:

• การเป็นแบบอย่างที่ดีจากผู้นำ (Tone from the top): ผู้นำต้องกำหนดและปฏิบัติตนตามมาตรฐานจริยธรรมระดับสูงอย่างจริงจัง
• จรรยาบรรณในการดำเนินธุรกิจ (Codes of conduct): การกำหนดนโยบายที่ชัดเจนเกี่ยวกับการติดสินบน การทุจริต ความขัดแย้งทางผลประโยชน์ และการแข่งขันทางการค้าอย่างเป็นธรรม
• กระบวนการแจ้งเบาะแส (Whistleblowing procedures): การจัดให้มีช่องทางที่ปลอดภัยและเป็นความลับสำหรับพนักงานในการรายงานการกระทำความผิดโดยไม่ต้องกลัวว่าจะถูกตอบโต้หรือลงโทษ
• การปฏิบัติต่อผู้อื่นอย่างเป็นธรรม (Fair treatment): มั่นใจได้ว่ามีการจ่ายค่าตอบแทนที่เป็นธรรม สภาพการทำงานที่ปลอดภัย ไม่มีการเลือกปฏิบัติ และปฏิบัติต่อพนักงานตลอดจนพันธมิตรในห่วงโซ่อุปทานด้วยความเคารพ

ความรับผิดชอบด้านจริยธรรมระดับบุคคล

ผู้เชี่ยวชาญด้านการเงินแต่ละบุคคลมีหน้าที่รับผิดชอบส่วนตัวในการรักษาความเชื่อมั่นของสาธารณชนที่มีต่อวิชาชีพ โดย ประมวลจริยธรรมของ CIMA (CIMA Code of Ethics) ได้กำหนดหลักการพื้นฐานไว้ 5 ประการ ดังนี้:

• ความซื่อสัตย์สุจริต (Integrity): ตรงไปตรงมา ซื่อสัตย์ และจริงใจในทุกความสัมพันธ์ทางวิชาชีพและทางธุรกิจ
• ความเที่ยงธรรม (Objectivity): ไม่ยอมให้อคติ ความขัดแย้งทางผลประโยชน์ หรืออิทธิพลที่ไม่เหมาะสมจากผู้อื่นมาอยู่เหนือการใช้วิจารณญาณทางวิชาชีพ
• ความรู้ความสามารถและความเอาใจใส่ในวิชาชีพ (Professional Competence and Due Care): รักษาความรู้และทักษะทางวิชาชีพให้อยู่ในระดับที่จำเป็น เพื่อให้มั่นใจว่าจะสามารถให้บริการทางวิชาชีพได้อย่างมีประสิทธิภาพ ปฏิบัติงานด้วยความรอบคอบและสอดคล้องกับมาตรฐานที่บังคับใช้
• การรักษาความลับ (Confidentiality): เคารพต่อการรักษาความลับของข้อมูลที่ได้รับจากความสัมพันธ์ทางวิชาชีพ และไม่เปิดเผยข้อมูลดังกล่าวหากไม่ได้รับอนุญาตอย่างถูกต้อง
• พฤติกรรมทางวิชาชีพ (Professional Behaviour): ปฏิบัติตามกฎหมายและข้อบังคับที่เกี่ยวข้อง และหลีกเลี่ยงการกระทำใดๆ ที่อาจทำให้เสื่อมเสียเกียรติแห่งวิชาชีพ

4. แนวทางการดำเนินงานเพื่อความรับผิดชอบต่อสังคมขององค์กร (CSR)

ความรับผิดชอบต่อสังคมขององค์กร (Corporate Social Responsibility - CSR) หมายถึง การที่องค์กรแสดงความรับผิดชอบต่อผลกระทบจากการดำเนินกิจกรรมของตนที่มีต่อสังคม พนักงาน ชุมชน และสิ่งแวดล้อม การบอกเล่าเรื่องราวของ CSR จะแสดงให้เห็นว่าองค์กรรักษามูลค่าไว้อย่างไรผ่านการลดผลกระทบเชิงลบต่อสิ่งแวดล้อมและการสร้างความปรารถนาดี (goodwill)

แนวทางปฏิบัติจริงที่องค์กรใช้ในการดำเนินงานด้าน CSR

• ความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม: การลดคาร์บอนฟุตพริ้นท์ การลดปริมาณของเสียผ่านการรีไซเคิลและแนวปฏิบัติด้านเศรษฐกิจหมุนเวียน (circular economy) การหันมาใช้พลังงานหมุนเวียน และการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
• การจัดซื้อจัดจ้างอย่างมีจริยธรรมและยั่งยืน: มั่นใจได้ว่าพันธมิตรในห่วงโซ่อุปทานปฏิบัติตามมาตรฐานแรงงานที่เป็นธรรม ไม่ใช้แรงงานเด็ก จ่ายค่าจ้างที่เพียงพอต่อการดำรงชีพ และใช้วิธีการผลิตที่ไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม
• การมีส่วนร่วมและการพัฒนาชุมชน: การลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานของท้องถิ่น การสนับสนุนโครงการทางการศึกษา การเป็นผู้สนับสนุนกิจกรรมของชุมชน และการส่งเสริมให้พนักงานทำงานอาสาสมัคร
• ความหลากหลายและสุขภาวะที่ดีในสถานที่ทำงาน: ส่งเสริมความหลากหลาย ความเท่าเทียม และการมีส่วนร่วม (DEI) สนับสนุนสุขภาพกายและสุขภาพจิต และลงทุนในการพัฒนาพนักงานอย่างต่อเนื่อง
• การแสดงความรับผิดชอบต่อผลิตภัณฑ์: มั่นใจได้ว่าผลิตภัณฑ์มีความปลอดภัย ได้รับวัตถุดิบมาจากแหล่งที่มีจริยธรรม มีฉลากระบุข้อมูลที่ถูกต้อง และได้รับการออกแบบโดยคำนึงถึงการนำไปรีไซเคิลหรือการกำจัดทิ้งหลังหมดอายุการใช้งาน

บทบาทของฝ่ายการเงินในงานด้าน CSR

ผู้เชี่ยวชาญด้านการเงินไม่ได้เป็นเพียงแค่ผู้สังเกตการณ์ในเรื่อง CSR เท่านั้น แต่ยังมีบทบาทสำคัญในการผลักดันและบอกเล่าเรื่องราวเหล่านี้อย่างจริงจัง โดย:

• ติดตามและรายงานตัวชี้วัดด้าน ESG (สิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล) ควบคู่ไปกับข้อมูลทางการเงินแบบเดิม
• บูรณาการผลกระทบทางสังคมและสิ่งแวดล้อมเข้ากับการประเมินโครงการลงทุนในสินทรัพย์ถาวร (capital investment appraisals)
• ตรวจสอบให้แน่ใจว่าการเปิดเผยข้อมูลด้านความยั่งยืนได้รับการตรวจสอบแล้ว มีความโปร่งใส และปราศจากการ "ฟอกเขียว" (greenwashing หรือการอวดอ้างข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมที่เป็นเท็จหรือทำให้เข้าใจผิด)

5. กระบวนการสร้างมูลค่า: การเชื่อมโยงเรื่องราวเข้าด้วยกัน

เพื่อสื่อสารว่ามูลค่าถูกสร้างขึ้นและรักษาไว้ทั่วทั้งองค์กรอย่างไร ฝ่ายการเงินช่วยเชื่อมโยงการดำเนินงานภายในเข้ากับผลกระทบภายนอกผ่าน กระบวนการสร้างมูลค่า (Value Creation Process):

\( \text{Inputs} \rightarrow \text{Business Activities} \rightarrow \text{Outputs} \rightarrow \text{Outcomes} \)

• ปัจจัยนำเข้า (Inputs): ทรัพยากรทางการเงิน มนุษย์ ปัญญา ธรรมชาติ และสังคมที่ธุรกิจดึงมาใช้
• กิจกรรมทางธุรกิจ (Business Activities): การดำเนินงานหลัก นวัตกรรม และกระบวนการทางดิจิทัลที่ใช้ในการแปรรูปปัจจัยนำเข้า
• ผลผลิต (Outputs): ผลิตภัณฑ์ บริการ และผลพลอยได้โดยตรงที่ถูกสร้างขึ้น
• ผลลัพธ์ (Outcomes): ผลกระทบในวงกว้างทั้งภายในและภายนอกต่อผู้มีส่วนได้เสียและสิ่งแวดล้อม (เช่น ความปรารถนาดีของชุมชนที่เพิ่มขึ้น การปล่อยมลพิษที่ลดลง การเติบโตของขีดความสามารถของพนักงาน หรือในทางกลับกัน อาจเป็นความเสื่อมโทรมของสิ่งแวดล้อม)

การเชื่อมโยงการกำกับดูแล จริยธรรม และ CSR เข้าด้วยกันภายใต้กรอบแนวคิดนี้ จะช่วยให้ฝ่ายการเงินสามารถบรรยายเรื่องราวที่สมบูรณ์ได้อย่างมีประสิทธิผลว่า มูลค่าถูกสร้างขึ้น สานต่อ และรักษาไว้ในระยะยาวได้อย่างไร

6. สรุปและทบทวนสาระสำคัญ

กล่องทบทวนความจำ:
1. การบรรยายมูลค่า: ฝ่ายการเงินสื่อสารเรื่องราวที่ครอบคลุมมากกว่ากำไรในอดีต เพื่ออธิบายว่าองค์กรปกป้องและเพิ่มพูนมูลค่าให้กับผู้มีส่วนได้เสียทุกฝ่ายอย่างไร
2. การกำกับดูแลกิจการ: กรอบแนวคิดด้านความรับผิดชอบต่อหน้าที่ ความโปร่งใส ความเสมอภาคเป็นธรรม และความรับผิดชอบ ที่ใช้ในการชี้นำและควบคุมองค์กร
3. ความรับผิดชอบด้านจริยธรรม: องค์กรต้องสร้างวัฒนธรรมทางจริยธรรมและการเป็นแบบอย่างที่ดีจากผู้นำ ส่วนผู้เชี่ยวชาญด้านการเงินแต่ละบุคคลต้องปฏิบัติตามหลักการพื้นฐาน ได้แก่ ความซื่อสัตย์สุจริต ความเที่ยงธรรม ความรู้ความสามารถและความเอาใจใส่ในวิชาชีพ การรักษาความลับ และพฤติกรรมทางวิชาชีพ
4. ความรับผิดชอบต่อสังคมขององค์กร (CSR): บรรลุผลสำเร็จได้ด้วยความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม ห่วงโซ่อุปทานที่มีจริยธรรม การมีส่วนร่วมกับชุมชน และแนวปฏิบัติด้านการจ้างงานที่เป็นธรรม
5. บทบาทของสายงานการเงิน: ฝ่ายการเงินให้การสนับสนุนด้านการรายงานที่โปร่งใส การวัดผล ESG และการสอดส่องดูแลการกำกับดูแลกิจการ ซึ่งจำเป็นต่อการบอกเล่าเรื่องราวการสร้างมูลค่าอย่างแท้จริงและน่าเชื่อถือ