Weighted average cost of capital (WACC)

ยินดีต้อนรับสู่โลกของ WACC!

สวัสดีครับทุกคน! วันนี้เราจะมาเจาะลึกหนึ่งในแนวคิดที่สำคัญที่สุดในหลักสูตร F2 – การรายงานทางการเงินขั้นสูง (Advanced Financial Reporting) นั่นก็คือ ต้นทุนเงินทุนถัวเฉลี่ยถ่วงน้ำหนัก (Weighted Average Cost of Capital หรือ WACC) ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของเรื่อง "การจัดหาเงินทุนสำหรับโครงการลงทุน" (Financing Capital Projects) เลยครับ

ลองนึกภาพว่า WACC คือ "ป้ายราคา" ที่บริษัทต้องจ่ายเพื่อแลกกับการนำเงินมาใช้ดำเนินธุรกิจ เปรียบเหมือนเวลาที่คุณกู้ซื้อรถหรือผ่อนบ้านแล้วต้องเสียดอกเบี้ย บริษัทเองก็มีต้นทุนในการจัดหาเงินทุนเช่นกัน และเนื่องจากบริษัทได้รับเงินมาจากหลายแหล่ง (เช่น ผู้ถือหุ้น และผู้ให้กู้) เราจึงต้องมีวิธีคำนวณหา "ต้นทุนเฉลี่ย" ของเงินทุนทั้งหมดรวมกัน ถ้ารู้สึกว่ามันดูเต็มไปด้วยตัวเลขในตอนแรก ไม่ต้องกังวลนะครับ... เราจะค่อยๆ ย่อยให้เป็นขั้นตอนที่เข้าใจง่ายกัน!

WACC คืออะไร และทำไมถึงสำคัญ?

ทุกบริษัทต้องการเงินทุน (Capital) เพื่อนำไปซื้อสินทรัพย์และลงทุนในโครงการต่างๆ โดยเงินทุนนี้มักมาจาก 2 แหล่งหลักๆ คือ:

1. ส่วนของผู้ถือหุ้น (Equity): เงินจากผู้ถือหุ้น (มีต้นทุนสูงเพราะผู้ถือหุ้นแบกรับความเสี่ยงส่วนที่เหลือหรือ Residual Risk)
2. หนี้สิน (Debt): เงินจากผู้ให้กู้และผู้ถือหุ้นกู้ (มีต้นทุนต่ำกว่าเพราะมีสิทธิเรียกร้องก่อนและได้รับสิทธิประโยชน์ทางภาษีจากดอกเบี้ยจ่าย)

WACC ก็คือค่าเฉลี่ยของต้นทุนเหล่านี้ โดยถ่วงน้ำหนักตามสัดส่วนของแหล่งเงินทุนแต่ละประเภทที่บริษัทใช้ตามโครงสร้างเงินทุนด้วยมูลค่าตลาด เราจะใช้ WACC เป็น "เกณฑ์ขั้นต่ำในการตัดสินใจ" (Hurdle Rate) หากโครงการใหม่ไม่สามารถสร้างผลตอบแทนที่สูงกว่า WACC นั่นหมายความว่าบริษัทกำลังทำลายมูลค่าของผู้ถือหุ้นครับ!

เปรียบเทียบง่ายๆ: สมมติว่าคุณกำลังจะซื้อร้านกาแฟ คุณยืมเงินครึ่งหนึ่งจากครอบครัวโดยคิดดอกเบี้ย 2% และอีกครึ่งหนึ่งจากธนาคารโดยคิดดอกเบี้ย 6% ต้นทุนเงินทุน "เฉลี่ย" ของคุณก็จะไม่ใช่ 6% หรือ 2% แต่เป็น 4% ครับ นั่นแหละคือสิ่งที่ WACC ทำให้กับโครงสร้างเงินทุนของบริษัท!

ประเด็นสำคัญ: WACC คือผลตอบแทนขั้นต่ำที่บริษัทต้องทำให้ได้จากฐานสินทรัพย์ที่มีอยู่ เพื่อที่จะตอบแทนทั้งผู้ให้กู้และผู้ถือหุ้นให้พึงพอใจครับ

สูตรคำนวณ WACC: ไม่ต้องตื่นเต้น!

นี่คือสูตรมาตรฐานที่มีให้ในใบสูตรของการสอบ F2:

\( WACC = \left( K_e \times \frac{V_e}{V_e + V_d} \right) + \left( K_d(1-t) \times \frac{V_d}{V_e + V_d} \right) \)

มาดูความหมายของสัญลักษณ์เหล่านี้กันครับ:

\( K_e \): ต้นทุนส่วนของผู้ถือหุ้น (Cost of Equity)
\( K_d \): ต้นทุนของหนี้สินก่อนหักภาษี (Pre-tax Cost of Debt)
\( K_d(1-t) \): ต้นทุนของหนี้สินหลังหักภาษี (Post-tax Cost of Debt)
\( V_e \): มูลค่าตลาดรวมของส่วนของผู้ถือหุ้น
\( V_d \): มูลค่าตลาดรวมของหนี้สิน
\( t \): อัตราภาษีเงินได้นิติบุคคล

เคล็ดลับสำคัญ: อย่าลืมเรื่อง โล่ภาษี (Tax Shield) ของหนี้สินเสมอนะครับ! ดอกเบี้ยจ่ายของหนี้สินถือเป็นค่าใช้จ่ายที่สามารถนำไปหักลดหย่อนภาษีได้ในการคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล ซึ่งทำให้การกู้ยืมเงินมีต้นทุนที่ถูกลงไปอีกสำหรับบริษัท นี่คือเหตุผลที่เราต้องนำ \( K_d \) มาคูณกับ \( (1 - t) \) เพื่อให้ได้ต้นทุนของหนี้สินหลังหักภาษีครับ

ขั้นตอนที่ 1: การคำนวณต้นทุนส่วนของผู้ถือหุ้น (\( K_e \))

ในหลักสูตร F2 คุณจะคำนวณต้นทุนส่วนของผู้ถือหุ้นโดยใช้ แบบจำลองการประเมินมูลค่าด้วยเงินปันผล (Dividend Valuation Model หรือ DVM) ซึ่งอิงตามมูลค่าปัจจุบันของเงินปันผลที่คาดว่าจะได้รับในอนาคต

กรณี A: DVM แบบไม่มีการเติบโตของเงินปันผล (เงินปันผลคงที่)
หากบริษัทจ่ายเงินปันผลคงที่ \( D \) ทุกปีอย่างต่อเนื่องตลอดไป:
\( K_e = \frac{D}{P_0} \)
โดยที่ \( P_0 \) คือราคาหุ้นปัจจุบันที่ไม่รวมเงินปันผล (Ex-dividend share price)

กรณี B: DVM แบบเงินปันผลเติบโตคงที่
หากเงินปันผลเติบโตในอัตราคงที่ต่อปี \( g \) ตลอดไป ให้ใช้สูตรการเติบโตของกอร์ดอน (Gordon growth formula) ซึ่งมีระบุไว้ในใบสูตรข้อสอบ:
\( K_e = \frac{D_0(1+g)}{P_0} + g = \frac{D_1}{P_0} + g \)

1. \( D_0 \): เงินปันผลที่เพิ่งจ่ายไป (เงินปันผลปัจจุบัน)
2. \( D_1 = D_0(1+g) \): เงินปันผลที่คาดว่าจะได้รับ ณ สิ้นปีที่ 1
3. \( P_0 \): ราคาตลาดปัจจุบันต่อหุ้น (ไม่รวมเงินปันผล / Ex-dividend)
4. \( g \): อัตราการเติบโตคงที่ต่อปีของเงินปันผล

ข้อควรระวังในการสอบ: ให้ตรวจสอบเสมอว่าราคาหุ้นหรือเงินปันผลเป็นแบบ รวมเงินปันผล (Cum-dividend) หรือ ไม่รวมเงินปันผล (Ex-dividend) และต้องใช้ราคาหุ้นแบบ Ex-dividend เป็นตัวส่วนเสมอ หากราคาที่ให้มาเป็นแบบรวมเงินปันผล (Cum-dividend) ให้หักเงินปันผลที่จะจ่ายในงวดนั้นออกก่อนเพื่อหาค่า \( P_0 \)!

ขั้นตอนที่ 2: การคำนวณต้นทุนของหนี้สิน (\( K_d \))

ต้นทุนของหนี้สินหลังหักภาษีขึ้นอยู่กับว่าตราสารหนี้นั้นเป็นแบบไถ่ถอนไม่ได้ ไถ่ถอนได้ หรือแปลงสภาพได้:

- หนี้สินที่ไถ่ถอนไม่ได้ (Irredeemable Debt): บริษัทจ่ายดอกเบี้ยตามอัตราดอกเบี้ยหน้าตั๋วทุกปีตลอดไปโดยไม่มีการคืนเงินต้น:
\( K_{d\text{ (post-tax)}} = \frac{I(1 - t)}{P_0} \)
โดยที่ \( I \) คือดอกเบี้ยจ่ายต่อปีตามหน้าตั๋วต่อหุ้นกู้, \( t \) คืออัตราภาษี และ \( P_0 \) คือราคาตลาดปัจจุบันต่อหุ้นกู้ที่ไม่รวมดอกเบี้ย (Ex-interest market price)

- หนี้สินที่ไถ่ถอนได้ (Redeemable Debt): บริษัทจ่ายดอกเบี้ยตามระยะเวลาที่กำหนดและไถ่ถอนหุ้นกู้คืนตามมูลค่าหน้าตั๋วหรือมีส่วนเพิ่ม (Premium) เมื่อครบกำหนดไถ่ถอน ให้คำนวณต้นทุนหลังหักภาษีโดยใช้ อัตราผลตอบแทนภายใน (Internal Rate of Return หรือ IRR) ของกระแสเงินสดหลังหักภาษี: กระแสเงินสดจ่าย ณ ปีที่ 0 (ราคาตลาดปัจจุบัน), ดอกเบี้ยจ่ายหลังหักภาษีรายปี \( I(1 - t) \), และเงินจ่ายคืนค่าไถ่ถอนในปีสุดท้าย

- หุ้นกู้แปลงสภาพ (Convertible Bonds): ผู้ถือหุ้นกู้สามารถแปลงสภาพเป็นหุ้นสามัญหรือรับการไถ่ถอนเป็นเงินสดได้ ให้ทดสอบดูว่าการแปลงสภาพหรือการไถ่ถอนมีมูลค่าสูงกว่ากัน ณ วันที่ครบกำหนดแปลงสภาพเพื่อหากระแสเงินสดก้อนสุดท้าย จากนั้นจึงคำนวณหา IRR จนถึงวันที่แปลงสภาพ

ขั้นตอนที่ 3: การหามูลค่าตลาด (\( V_e \) และ \( V_d \))

นี่คือจุดที่นักศึกษาพลาดกันบ่อยที่สุด: ต้องใช้มูลค่าตลาด (Market Values) เสมอ ห้ามใช้มูลค่าตามบัญชี (Book Values - มูลค่าตามบัญชีในอดีตที่ปรากฏในงบแสดงฐานะการเงิน) เว้นแต่ว่าจะไม่สามารถประเมินหามูลค่าตลาดได้จริงๆ

วิธีคำนวณมูลค่าตลาดของส่วนของผู้ถือหุ้น (\( V_e \)):
\( V_e = \text{จำนวนหุ้นสามัญทั้งหมด} \times \text{ราคาหุ้นปัจจุบันที่ไม่รวมเงินปันผล (Ex-dividend)} \)

วิธีคำนวณมูลค่าตลาดของหนี้สิน (\( V_d \)):
\( V_d = \text{มูลค่าหน้าตั๋วรวม (Nominal / Par Value)} \times \left( \frac{\text{ราคาตลาดต่อหุ้นกู้ 100 ดอลลาร์}}{100} \right) \)

รู้หรือไม่? เราใช้มูลค่าตลาดเพราะมันแสดงถึงต้นทุนทางเศรษฐกิจที่แท้จริงในปัจจุบันของเงินทุนในตลาดทุนปัจจุบัน ส่วนมูลค่าตามบัญชีเป็นเพียงการปันส่วนทางบัญชีในอดีต ซึ่งไม่ได้สะท้อนถึงผลตอบแทนขั้นต่ำที่ตลาดต้องการในปัจจุบันครับ

ขั้นตอนการแก้โจทย์ WACC แบบ Step-by-Step

ถ้าคุณเจอโจทย์ WACC ในวิชา F2 ให้ทำตามขั้นตอนที่เป็นระบบนี้ครับ:

1. คำนวณ \( V_e \): นำจำนวนหุ้นสามัญที่ออกจำหน่ายคูณกับราคาตลาดของหุ้นแบบ Ex-dividend
2. คำนวณ \( V_d \): หามูลค่าตลาดรวมของหุ้นกู้ เงินกู้ยืม และตราสารหนี้อื่นๆ ทั้งหมด
3. คำนวณ \( K_e \): ใช้แบบจำลองการประเมินมูลค่าด้วยเงินปันผล (Dividend Valuation Model - ทั้งแบบมีการเติบโต \( g \) หรือไม่มีการเติบโต)
4. คำนวณ \( K_d \) หลังหักภาษี: หาต้นทุนหลังหักภาษีของหนี้สินที่ไถ่ถอนไม่ได้ หรือคำนวณหา IRR ของกระแสเงินสดหลังหักภาษีสำหรับหนี้สินที่ไถ่ถอนได้
5. ถ่วงน้ำหนักองค์ประกอบเงินทุน: คำนวณสัดส่วนของส่วนของผู้ถือหุ้น \( \frac{V_e}{V_e + V_d} \) และสัดส่วนของหนี้สิน \( \frac{V_d}{V_e + V_d} \)
6. คำนวณ WACC: นำต้นทุนของแต่ละส่วนมาคูณกับสัดส่วนมูลค่าตลาด แล้วนำมารวมกัน

ข้อผิดพลาดที่ควรระวัง: อย่าเผลอเอาโล่ภาษีไปคำนวณกับต้นทุนส่วนของผู้ถือหุ้น (\( K_e \)) เด็ดขาดนะครับ! เพราะเงินปันผลจ่ายจากกำไรหลังหักภาษีอยู่แล้ว ส่วนของผู้ถือหุ้นจึงไม่มีการหักลดหย่อนภาษีเงินได้นิติบุคคลแต่อย่างใด!

เราควรใช้ WACC เมื่อไหร่? (ข้อสมมติฐานสำคัญ)

ในบริบทของการจัดหาเงินทุนสำหรับโครงการลงทุน จะสามารถนำ WACC เดิมที่มีอยู่ของบริษัทมาใช้เป็นอัตราคิดลดสำหรับโครงการใหม่ได้ก็ต่อเมื่อ:

- ความเสี่ยงทางธุรกิจไม่เปลี่ยนแปลง: โครงการใหม่มีลักษณะความเสี่ยงในการดำเนินงานและความเสี่ยงทางธุรกิจเหมือนกับกิจกรรมเดิมที่กิจการดำเนินอยู่
- ความเสี่ยงทางการเงินไม่เปลี่ยนแปลง: อัตราส่วนหนี้สินต่อทุน (Gearing) ในโครงสร้างเงินทุนเดิมยังคงรักษาระดับไว้เมื่อมีการจัดหาเงินทุนใหม่
- โครงการมีขนาดเล็กเมื่อเทียบกับกิจการ (Marginal Project): การลงทุนมีขนาดค่อนข้างเล็กเมื่อเทียบกับขนาดเดิมของกิจการ และไม่ได้เปลี่ยนแปลงขนาดหรือโครงสร้างของบริษัทไปอย่างมีนัยสำคัญ

สรุปประเด็นสำคัญ

สิ่งที่ต้องจำให้ขึ้นใจ:

- WACC คืออัตราผลตอบแทนที่ต้องการโดยเฉลี่ยถ่วงน้ำหนักจากแหล่งเงินทุนระยะยาวทั้งหมด
- ส่วนของผู้ถือหุ้น มักจะมีต้นทุนสูงกว่าหนี้สินเสมอ เนื่องจากผู้ถือหุ้นต้องแบกรับความเสี่ยงทางธุรกิจและความเสี่ยงทางการเงินที่สูงกว่า
- หนี้สิน มีต้นทุนที่ต่ำกว่าเนื่องจากมีความเสี่ยงน้อยกว่าและได้รับประโยชน์จาก โล่ภาษี (Tax Shield) ของดอกเบี้ยจ่ายนิติบุคคล
- ต้องใช้ มูลค่าตลาด ในการถ่วงน้ำหนักองค์ประกอบของเงินทุนเสมอ ห้ามใช้มูลค่าตามบัญชี
- ในวิชา F2 การคำนวณ \( K_e \) จะใช้ แบบจำลองการประเมินมูลค่าด้วยเงินปันผล (DVM) ทั้งแบบมีอัตราการเติบโตและไม่มีการเติบโตของเงินปันผล ซึ่งทั้งสองแบบสามารถออกสอบได้และมีระบุไว้ในใบสูตรข้อสอบครับ